Loay hoay đủ đườngDạo những năm gần đây “patent-cliff” (tạm dịch “vực thẳm bằng sáng chế”) được sử dụng tương đối rộng rãi trên các mặt báo cũng như báo cáo ngành Dược. Patent Cliff được sử dụng ý chỉ các sản phẩm thuốc brandname của các công ty Dược phẩm đa quốc gia sắp hết hạn bảo hộ độc quyền ( nguyên tắc 20 năm, tính từ lúc đăng kí với FDA trước khi tiến hành thử nghiệm lâm sàng, nhưng thời gian thực khi thuốc được FDA cho phép lưu hành ra thị trường thường rất ngắn thường từ 7-10 năm) để nhường sân chơi lại cho các sản phẩm generic (thuốc gốc) với giá rẻ hơn để cạnh tranh theo luật Dược.
10 năm vàng, trông vậy mà không phải vậy, có một số lượng lớn các loại thuốc “bom tấn” đem lại doanh số khủng cho công ty đang dần dần đi tới deadline hết hạn bảo hộ bản quyền. Ví dụ một loại thuốc bom tấn nằm trong danh sách này, Lipitor (của công ty Pfizer),qua mỗi năm, bóng mờ “patent off” ( hết hạn bảo hộ bản quyền) ngày càng nhìn rõ hơn. Mỗi năm qua đi, nhìn một loạt danh mục các sản phẩm brandname của mình “patent-off” các công ty Dược lại sốt vó lo đi kiếm,nghiên cứu sản phẩm mới hoặc tìm chiến lược khác (như mua bán và sáp nhập (M&A), liên doanh sản xuất với các công ty nước khác để giảm giá thành,chấp nhận sản phẩm patent-off của mình thành Generic để tìm đường phát triển cho công ty.)
Những con số biết nói:
Từ đây đến năm 2015, ước lượng các sản phẩm brand name sẽ thất thu khoảng 100 tỉ USD do bị các sản phẩm generic chen chân vào.
Nhưng công ty Eli Lilly lại gặp vấn đề trớ trêu hơn,không chỉ đơn thuần mất đi doanh số từ các sản phẩm bom tấn của mình, Lilly sẽ mất đi hơn 50% doanh số toàn công ty đến năm 2020 ( Năm 2010 doanh thu toàn công ty của Lilly là 21,7 tỉ USD, đến năm 2020 con số này ước lượng chỉ còn lại khoảng 14 tỉ USD nếu không tìm ra được 1 loại thuốc mới cho mình. )- Một số ý kiến cho rằng để tồn tại cho tương lai của Lilly: hãng này phải bỏ tiền ra mua thêm các công ty con khác, hoặc sẽ bị mua lại (trước mắt là công ty Dược phẩm Trung Quốc Wuxi đang có ý định mua lại Lilly) nhưng Lilly đang nhắm tới việc M&A với Bristol Meyer và kết hợp với Abbott.
Astra Zeneca và Pfizer cũng không khá khẩm hơn là mấy. Xem số liệu báo cáo dựa trên thống kê theo khảo sát Bernstein.
Pfizer thì khác biệt hơn 1 tí, vì Pfizer là một công ty có quy mô khủng và có một số lượng thương hiệu OTC brandname tương đối nhiều. Doanh thu thuốc ETC của Pfizer sẽ bị tụt xuống từ 58,5 tỉ USD/2010 xuống còn 38,7 tỉ USD/2020 . Nếu mọi thứ đi đúng hướng như dự doán, tổng doanh thu của Pfizer sẽ bị tụt xuống từ 68 tỉ USD xuống còn 62 tỉ USD đến năm 2020. Pfizer, một ông lớn, do ôm đồm quá nhiều thứ nên bộ máy quản lí bắt đầu nặng nề chậm chạp và xử lí kém va đang đi xa vời so với tiêu chí chính của Pfiizer khi thành lập “sáng tạo cốt lõi” . CEO mới của Pfizer Ian Read, ông muốn tinh giản bớt hệ thống cồng kềnh này và muốn tập trung vào tiêu chí đã đề ra (dùng 32/68 tỉ USD để tập trung tái đầu tư vào hệ thống R&D với mong muốn biến Pfizer thành một công ty chuyên nghiên cứu thuốc mới như Lilly,Bristol Meyers và Astra Zeneca). Pfizer vẫn còn vài sự lựa chọn, chứ không bị tắc đường và rơi vào thế dồn vào tường như AZ và Lilly hiện nay.
Đi đâu về đâu:
Nhiều ý kiến cho rằng CEO Ian Read đang làm là trở lại đúng hướng cho chiến lược phát triển dài lâu của một công ty Dược, vì việc M&A liên tục của các công ty Dược hiện nay chỉ cải thiện được tình hình ngắn hạn, tăng giá trị cổ phiếu chút ít để làm hài lòng các nhà đầu tư nhưng dễ đánh mất sự phát triển bền vững trong tương lai của công ty. Việc M&A liên tục khiến FDA phải cảnh báo về việc các công ty Dược chỉ chăm lo tài chính áp lưc tăng trưởng hàng năm từ các nhà đầu tư mà quên mất nhiệm vụ chính R&D của mình.
Ở chân trời khác, Novartis và GSK vẫn giữ được phong độ của mình, sẽ trở thành các công ty Dược Đa quốc gia đứng đầu đến năm 2020 với doanh số khoảng 71 tỉ USD.
Lấy ngắn nuôi dài:
Cải tổ lại toàn bộ hệ thống là điều cần làm hiện nay, như GSK đã nhanh chóng cắt một số loại thuốc đang nghiên cứu chưa thấy thành công và tập trung co cụm lại tìm đường nghiên cứu riêng lẻ thành từng khu vực nhỏ một số danh mục thuốc với số tiền đầu tư cho R&D thấp hơn, kết quả hơn 800 nhân viên R&D của GSK tại các trung tâm nghiên cứu bị thất nghiệp.Astra Zeneca còn thảm hơn, đóng cửa 3 nhà máy sản xuất của mình để dồn tiềm lực và xây dựng nhà máy sản xuất sang Ấn Độ và Trung Quốc nơi có lực lượng nhân công giá rẻ.
Tuy nhiên, rất nhiều người e ngại về việc giải áp cho ngân sách công ty bằng việc sử dụng out sourcing từ Ấn và TQ, liệu chất lượng thuốc làm ra tại đây có tốt hay không? Ví dụ một số loại thuốc kháng sinh dạng chích của AZ được phát hiện sản xuất tại Ấn đã bị đổi màu,đóng cục, kết tủa hoặc có vật lạ trong chai,lọ trước khi mang ra sử dụng.FDA cũng dè dặt khi họ đặt ra câu hỏi về thuốc chích chống đông máu Heparin của GSK sản xuất tại Ấn khiến nhiều người tử vong do sốc phản vệ nghiêm trọng sau khi sử dụng.( FDA cáo buộc Ranabaxy,công ty liên doanh sản xuất thuốc cho GSK tại Ấn đã làm sai lệch dữ liệu và làm sai các thao tác chuẩn khi sản xuất thuốc và đề nghị ngưng sản xuất và cấm nhập hơn 30 loại thuốc tại đây)
Ngoài những hoạt động mang tầm vĩ mô,bản thân các công ty cũng có những chiến lược thắt lưng buộc bụng để tiết kiệm ngân sách cho mình. Không còn vung tay quá trán như những khoảng thập niên 90 ăn nên làm ra, giờ đây các công ty Dược đa quốc gia dù không muốn nhưng họ bắt buộc tiến hành những chính sách thắt lưng khá năng tay: sa thải bớt nhân viên,giảm hoặc cắt hoàn toàn chi phí “nặng đô” dành cho khách hàng của mình (chủ yếu là bác sĩ) như quà tặng (gimmick: bút, sổ,túi xách,vv…),những chuyến đi tham dự hội nghị nước ngoài (nhưng dần dà mục đích khoa học trở thành mục đích phụ, mục đích chính là đi du lịch), cắt bớt những hội thảo khoa học thường được tổ chức ở những nơi xa hoa lộng lẫy 5*,vv…
Những cú shock nho nhỏ nhưng hậu quả to lớn:
Một số bác sĩ, những người được nằm trong danh sách key-doctor (bác sĩ chỉ định đầu tay thuốc của hãng khi kê toa) vốn dĩ trước đây được o bế, hỗ trợ rất nhiều từ các hãng Dược phẩm đa quốc gia nổi tiếng, giờ đây bắt đầu phải chấp nhận sự thật phũ phàng về những động thái cắt giảm mạnh tay này. Những khách hàng đặc biệt này, sẽ chia ra nhiều phân khúc khách hàng với từng nhu cầu và quan niệm khác nhau: một số vì tình nghĩa lâu năm vẫn ủng hộ sản phẩm của hãng vì chất lượng. Nhưng một số khác, sẽ quay mặt, sử dụng các sản phẩm generic với những ưu đãi bí mật dành riêng cho từng người.
Lời kết
Triều đại hoàng kim ngành Dược Đa quốc gia đã qua đi,tương lai từ năm 2013 sẽ là những tháng ngày buồn ảm đạm với ngành công nghiệp đầy nổi tiếng lẫn tai tiếng này.Phía cuối đường hầm còn tí ánh sáng, công nghệ sinh học, nhưng liệu nó có đủ sức mạnh để thay đổi được cả ngành Dược hay không? Thời gian sẽ trả lời tất cả.
Theo Namud
