Y tế Việt Nam dưới con mắt của BMI

Báo cáo mới nhất của BMI (Business Monitor International) về tình hình kinh doanh Dược phẩm tháng 1/2011 tại Việt Nam đã nhắc đến vụ án tranh cãi về thuốc trị Viêm Gan C từng làm tốn không biết bao nhiêu giấy mực  1 loạt bài  ”thuốc rẻ cho người nghèo” sau đó giúp các báo tha hồ bắn đắt vì sự quan tâm cao độ của người dân như sau:

Các công ty đa quốc gia ngày càng khó khăn hơn khi chen chân vào thị trường mới nổi (pharmerging).Trước đây,các công ty Dược địa phương tại các  quốc gia này được hậu thuẫn khá nhiều về chi phí vận hành thấp,tuy nhiên bị thiếu hụt về trình độ chuyên môn và trang thiết bị cần thiết để sản xuất các sản phẩm dược phẩm trị liệu cao cấp (như các chế phẩm dược sinh học). Nhưng khi thị trường này phát triển, chính phủ sẽ hậu thuẫn về vốn để hỗ trợ các công ty Dược thành lập các cơ sở sản xuất với trang thiết bị hiện đại hơn,để sản xuất được nhiều sản phẩm thuốc để phục vụ cho nhu cầu thuốc tiêu dùng trong nước cũng như đem đi xuất khẩu.

Trên tinh thần đó,công ty Dược sinh học Nanogen đóng đô tại TP.HCM đã đưa ra sản phẩm thuốc chích  Pegnano(peginterferon alfa-2a) để điều trị  trị viêm gan C  dùng phối hợp với Ribavirin ,dựa trên dây chuyền sản xuất theo tiêu chuẩn GMP hiện hành với giá “rẻ” hơn nhiều so với sản phẩm độc quyền Pegasys của hãng dược phẩm Roche đang tung hoành.Sự xuất hiện bất ngờ của Pegnano khiến Roche bàng hoàng phải thông theo lệ đi kiện ngay công ty Nanogen vì vi phạm quyền bảo vệ sở hữu trí tuệ vì bằng bảo hộ sáng chế của Pegasys đến tận năm 2017 mới hết hiệu lực theo bằng sáng chế số 2611 do Cục sở hữu trí tuệ Việt Nam cấp năm 2002.

C.E.O của Nanogen, Hồ Nhân tuyên bố Pegnano đảm bảo tính hợp pháp của sản phẩm theo văn bản sửa đổi năm 2009 tại điều 7 về Luật Sở hữu trí tuệ  tại VN,chính phủ có thể cấm hoặc hạn chế việc áp dụng quyền sở hữu trí tuể trong trường hợp  việc vi phạm gây hại cho an ninh quốc phòng,ảnh  hưởng đến phúc lợi của người dân hoặc ảnh hưởng xấu,nghiêm trọng đến lợi ích quốc gia.

Công ty Nanogen ngụ ý đằng sau việc sản xuất Pegnano, là sự khuyến khích của chính phủ để thương mại hoá sản phẩm này vốn dĩ mất 9 năm trong khâu R&D.Chủ yếu phục vụ cho nhu cầu của người dân trong việc điều trị viêm gan C ngày càng cao tránh lệ thuộc vào sản phẩm Pegasys của Roche,bên cạnh đó,giảm áp lực giá cho bệnh nhân trong quá trình điều trị vì giá của  Pegnano từ 1,5tr-1,9tr VND (77-79USD)/lọ trong khi Pegasys  có giá khoảng 4,3tr VND (221USD)/lọ.

Tháng 9/2010,dưới áp lực của Roche, Cục trưởng Cục Quản Lí Dược VN (DAV)  Trương Quốc Cường đã từ chối việc phê duyệt lưu hành sản phẩm Pegnano.Ngay sau đó công ty NanoGen đã nhờ đến sự trợ giúp của Phó Bộ Trưởng Y tế Cao Minh Quang.Mr.Quang cho biết vấn đề sở hữu trí tiệ của Pegnano là trách nhiệm của nhà sản xuất,không phải của cơ quan chính phủ.Ông cho rằng Nanogen có thể chứng minh rõ ràng về cấu trúc hoá học của Pegnano khác với Pegasys,và việc ưu tiên thuốc giá rẻ cho người nghèo  là điều cần thiết tại thời điểm hiện tại.

BMI đánh giá,trong quá trình hội nhập WTO đến năm 2014,việc sử dụng  khẽ hở của pháp luật trong quá trình  hoàn chỉnh về luậ sở hữu trí tuệ trong ngành Y tế để hỗ trợ cho bệnh nhân là điều khá nhạy cảm và cần làm đối với bản thân Việt Nam,tuy nhiên khoảng thời gian này là thời gian rủi ro lớn của các công ty Dược đa quốc gia về vấn đề sở hữu trí tuệ khi tham gia vào các thị trường mới nổi.Chuyện copy vố dĩ tồn tại lâu nhưng không thể giải quyết triệt để vì nhu cầu bệnh quá lớn,nếu làm quyết liệt,ai hưởng lợi,ai chịu thiệt là điều dễ thấy.Ở vị trí chịu thiệt thòi,VN cần sử dụng  thêm khoảng thời gian trong các vụ kiện để kéo dài càng tốt.Nhưng sau năm 2014,khi gia nhập chính thức sân chơi chung,mọi chuyện có thể sẽ khác,khác như thế nào thì hạ hồi phân giải.

Năm 2010,thị trường dược phẩm VN đã tiêu thụ một khoản tiền trị giá gần 32.310 tỉ VND (1,68 tỉ USD).Dự báo đến năm 2015, con số này sẽ tăng gấp đôi khoảng 64.840 tỉ VND (3,55 tỉ USD) dựa trên tốc độ tăng trưởng kép hằng năm CAGR (Compound annual growth rate) là 15% tiền VND và 16.1% tiền USD. Dự đoán lâu hơn,đến năm 2020, sẽ đạt đến con số khoảng 107,395 tỉ VND (6,61 tỉ USD)  tương đợng tốc độ CAGR 14,2% VND mặc cho khủng hoảng kinh tế đang xảy ra do nhu cầu bệnh ngày càng tăng.

Lạm phát là yếu tố cực kì quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế quốc gia.Năm 2011 dự đoán của BMI,lạm phát tại VN sẽ là 11,5%,chi phí sản xuất cao hơn kèm sự mất giá của đồng tiền VND   đối với ngành Dược trong nước vốn chủ yếu sử dụng nguyên liệu outsource  để sản xuất,tỉ giá bất ổn kèm theo chính sách kiểm soát thiếu nghiêm ngặt của chính phủ sẽ làm bộ Y Tế rất khó khăn trong việc kiểm soát giá thuốc,dẫn đến việc biến động giá thuốc (trên tinh thần là giá thuốc sẽ tăng) là điều khó tránh khỏi trong các giai đoạn sắp tới.

Giá Dược phẩm tăng là vấn đề cực kì nhạy cảm,luôn nhận được sự quan tâm mạnh mẽ từ báo chí lẫn công chúng,tháng 11/2010, hơn 39 loại thuốc tiến hành tăng giá.Lí do chi phí nhập  khẩu tá dược,thành phần nguyên vật liệu tăng do biến động  tỉ giá hối đoái VND/USD .Chính phủ bị chỉ trích vì một lần nữa tiếp tục không kiểm soát giá cả của các nhóm thuốc thiết yếu.

Một trong những đặc tính của thị trường mới nổi là việc ưu tiên sử dụng thuốc ngoại của các công ty đa quốc gia so với các sản phẩm thuốc sản xuất trong nước.Có nhiều yếu tố tác động:

a- Xã hội phân hoá giàu nghèo,nhu cầu sử dụng thuốc ngoại của người giàu kèm theo tâm lý sính ngoại.

b-Một số  bác sĩ thích kê toa thuốc brandname do tác dụng của thuốc tốt hơn hẳn so với thuốc generic cùng loại.

c- Thuốc giả tràn lan do Bộ Y Tế không thể kiểm soát được triệt để tạo tâm lý bất an cho người tiêu dùng.

Vvv….

Theo BMI,Việt Nam là một ví dụ điển hình của tình trạng này,theo cơ quan Bảo hiểm tại VN,các Bệnh Viện nhà nước dành hơn 60-80% ngân sách cho các loại thuốc nhẩu do một số loại thuốc hiện đại (như các chế phẩm thuốc sinh học) không thể sản xuất được tại Việt Nam nhưng nhu cầu sử dụng rất cao từ người dân nên nhập khẩu là việc cần thiết.Tuy nhiên BYT khuyến cáo việc chi tiêu ngân sách cho các loại thuốc nhập khẩu không được vượt quá 50% ngân sách dược phẩm quốc gia.

Năm 2009 ,chi phí thuốc cho người đóng bảo hiểm tại VN tăng 43,8%.Khoảng 585 triệu USD đã được chi trả tại các BV  để phục vụ cho nhu cầu về thuốc của người dân,1/3 trong số đó là các loại thuốc kháng sinh,một trong những yếu tố nguy cơ trong việc sử dụng kháng sinh quá nhiều dẫn đến khả năng bùng phát việc xuất hiện các loại vi khuẩn đa đề kháng thuốc tại các nước Đông Nam Á.

Nhu cầu thuốc ngoại tăng cao khiến nhiều cá nhân thèm khát kinh doanh phi đạo đức bằng việc mập mờ sản xuất thuốc trong nước nhưng dán mác thuốc nhập khẩu để nâng giá khống sản phẩm khi bán ra hòng trục lợi.Tháng 1/2009,tại TP.HCM đã từng có sự kiện 1 băng nhóm hoạt động theo hình thức này dưới cái tên công ty  Dược Việt-Pháp.Giám đốc Huỳnh Ngọc Quang đã bỏ trốn khi bị cảnh sát đột kích.

Câu chuyện không còn xa lạ,đó hiện trạng buồn đang diễn ra tại Việt Nam. Theo Tổng cục Thống kê (GSO), năm 2008 VN chỉ có khoảng 974 bệnh viện . Chia ra theo dân số Việt Nam, chúng ta có tỉ lệ BV/Người  tương đương 1 BV/88,090 người,một con số quá thấp so với tình hình các nước kinh tế phát triển khác.Dự đoán theo BMI,năm 2014 VN sẽ có khoảng 1177 BV . Con số này cũng chưa cải thiện được vấn đề nhiều do tình hình bệnh ngày càng đông.

Một vấn đề khác đề cập tới là thiếu giường bệnh.Theo tổng cục thống kê,năm 2008 chỉ có 1,75 giường bệnh/1000 dân  so với 1.52 giường vào thời điểm 2004 vẫn là con số rất thấp.Trong khi đó,theo các số liệu tại các nước khác tương ứng  số giường bệnh trên 1000 dân là:

Nhật Bản  14

Thái Lan  8.6

Hàn Quốc  2.2

Bộ Y tế cho biết,hiện tại nhu cầu bệnh đối với các tầng tại các bệnh viện tỉnh là 115%,tại thành phố lớn là 250% tương ứng với 3 bệnh nhân/giường.